گرایش های مهندسی شیمی

گرایش های مهندسی شیمی

اطلاعاتي در مورد گرايش هاي مختلف رشته مهندسي شيمي در دوره كارشناسي ارشد

دوره كارشناسي ارشد مهندسي شيمي عموماً شامل 32 واحد درسي در چهار نيمسال تحصيلي است كه از اين تعداد 6 يا 8 واحد آن به پروژه كارشناسي ارشد تعلق ميگيرد (بسته به نظري يا عملي بودن پروژه). اين دوره گرايش هاي متنوعي را شامل ميشود كه هر گرايش دروس تخصصي مربوط به خود را دارد. به طور متوسط 15 واحد از دروس كارشناسي ارشد به دروس تخصصي اختصاص دارد و ساير واحدها مربوط به دروسي است كه بين تعدادي از گرايش ها مشترك ميباشد. در ادامه به طور مختصر با تعداي از گرايش هاي دوره كارشناسي ارشد مهندسي شيمي آشنا مي شويم.

  1. مهندسی شیمی پیشرفته (بدون گرایش – Chemiecal Engineering)

  2. گرایش طراحی فرایند (مهندسی فرایند – Process Engineering)

يكي از پرطرفدارترين گرايش هاي مهندسي شيمي، گرايش طراحي فرآيند است. تبديل طراحي بيسيك به طراحي تفضيلي، محاسبات هيدروليك طراحي فرآيندي تجهيزات و توليد مدارك مهندسي كه مهمترين آن توليد و توسعه ي نقشه هاي P & ID مهمترین وظيفه ي يك مهندس طراحی فرایند است.

اين گرايش در ايران به دليل وجود ذخاير عظيم نفت و گاز و توسعه روز افزون صنعت پتروشيمي و صنعت هسته اي آينده شغلي بسيار مناسبي دارد. از اين رو ظرفيت پذيرش بسيار بالايي نسبت به بقيه گرايش هاي مهندسي شيمي دارد. در اين گرايش دانشجويان با اصول طراحي فرايندهاي مهندسي شيمي و تجهيزات مربوطه آشنا ميشوند و همچنين كار كردن با نرمافزارهاي طراحي مهندسي شيمي را فرا ميگيرند. طراحي تجهيزات فرايندي، طراحي مفهومي فرايندهاي شيميايي، ايمني در فرايندهاي شيميايي و طراحي فرايندها به كمك كامپيوتر از جمله دروس تخصصي اين گرايش ميباشد. دروس مشترك اين گرايش عبارتند از مكانيك سيالات پيشرفته، طراحي راكتور پيشرفته و رياضيات عددي پيشرفته.

  1. گرایش پلیمر (Polymer Engineering)

اين گرايش به طور كلي به بررسي تهيه ي پليمر از مونومر و توليد قطعات پليمري از مواد اوليه و بهينه سازي اين فرآيند ميپردازد. اهميت كاربرد پليمرها در صنايع گوناگون به حدي است كه در حال حاضر علوم پليمر، نه تنها به عنوان گرايشي از مهندسي شيمي، بلكه به عنوان شاخ هاي مستقل از علوم فني و مهندسي مطرح شده اند. امروزه پليمرها در همه جا كاربرد پيدا كرده اند. صنايع نظامي، الكترونيك، خوروسازي، پزشكي، ساختمان سازي و … تنها نمونه هايي از كاربرد در زندگي روزمرهي بشر مي باشند.

شيمي فيزيك پليمرها، رئولوژي ( 1) پليمرها، خواص مكانيكي و شكلدهي مواد پليمري و همچنين مكانيك كامپوزيتها ( 2) به صورت تخصصي در گرايش پليمر تدريس ميگردند. اين گرايش زمينه هاي مناسب را براي دانشجوياني فراهم مي آورد كه قصد ادامه تحصيل در دوره دكتراي پليمر را دارند. رياضيات عددي پيشرفته و طراحي راكتور پيشرفته دروس مشترك گرايش پليمر ميباشند.

رشد روزافزون كاربرد مواد پليمري در صنايع و همچنين وسعت مباحث مربوط به علم پليمر، سبب افزايش تعداد علاقه مندان به اين گرايش گرديده است. ظرفيت محدود پذيرش و علاقه بسيار دانشجويان مهندسي شيمي، رقابت سنگيني براي ورود به اين گرايش در برداشته است.

  1. گرایش صنایع شیمایی معدنی (Mineral)

براي علاقه مندان به دروس شيمي تجزيه، شيمي فيزيك و شيمي آلي اين گرايش جز اولويت اول قرار مي گيرد. بازار كار بسيار عالي و نياز اين رشته در تمامي صنايع، اين رشته را جز قدرتمند ترين گرايش مهندسي شيمي قرار داده است.

اكتشاف و استخراج مواد معدني به رشته معدن باز مي گردد، اما فرآورده هاي مواد معدني در حيطه مهندسي شيمي گرايش شيميايي معدني قرار دارد.

هر كارخانه توليد مواد غيرآلي مثل سيمان، گچ، شيشه نسوز و ديرگداز داراي يك فرآيند است. يعني از زماني كه مواد اوليه وارد كارخانه مي شود تا زماني كه محصول خارج مي گردد، فرآيندي روي آن انجام مي گيرد كه طراحي اين فرآيند بر عهده مهندس شيمي صنايع شيميايي معدني مي باشد. مهندسان اين گرايش بلافاصله در صنايعي چون سيمان، گچ، كاشي و سراميك، كارخانجات توليدكننده انواع اسيدها و بازها و نمك هاي معدني، مواد شوينده، شيشه مي توانند مشغول به كار شوند.

از جمله دروس مهم آن مي توان به شيمي فيزيك معدني، مهندسي سيمان ، الكتروشيمي صنعتي و مباني شيمي پليمر اشاره كرد. قبولي در اين رشته بسيار دشوار بوده به طوري كه ظرفيت اين گرايش در مقطع كارشناسي ارشد كم است.

  1. گرایش شبیه سازی و کنترل فرایند (Process Simulation and Control)

ادغام سه رشته مهندسي شيمي و برنامه نويسي و مهندسي كامپيوتر گرايش جديدي به نام شبيه سازي و كنترل ايجاد كرده است. دانشجوياني كه به علوم كامپيوتر و برنامه نويسي تسلط داشته باشند با ورود به اين گرايش به راحتي وارد بازار كار مي شوند. آشنايي با سيستم هاي كنترلي حاكم بر فرايندها موضوع اصلي اين گرايش ميباشد. درس رياضيات مهندسي نقش مهمي را در فهم دروس اين گرايش ايفاء ميكند.

كنترل مدرن و بهينه، كنترل ديجيتالي، مدلسازي و شبيه سازي در مهندسي شيمي و كاربرد هوش مصنوعي در مهندسي شيمي از جمله دروس تخصصي اين گرايش ميباشند. دروس مشترك اين گرايش عبارتند از طراحي راكتور پيشرفته، رياضيات مهندسي پيشرفته و مكانيك سيالات پيشرفته.

  1. گرایش پدیده های انتقال (Transport Phenomena)

سنگين ترين و قوي ترين گرايش در مهندسي شيمي بدون شك گرايش پديده انتقال است. به طوري كه دانشجويان اين گرايش از دانشجويان رشته ي مكانيك سيالات قدرتمندتر مي شوند. براي علاقمندان به مكانيك سيالات و انتقال حرارت انتخاب بسيار مناسبي است. در اين گرايش دانشجويان دروس مربوط به پديده هاي انتقال يعني انتقال حرارت پيشرفته، انتقال جرم پيشرفته و انتقال مومنتوم (مكانيك سيالات پيشرفته) را ميگذرانند. دانش آموختگان اين گرايش معمولا در زمينه هاي نانو و كرسي استادي كار مي كنند.

  1. فرایندهای جداسازی (Separation Processes)

در اين گرايش دانشجويان علاوه بر دروس مربوط به پديده هاي انتقال يعني انتقال حرارت پيشرفته، انتقال جرم پيشرفته و انتقال مومنتوم (مكانيك سيالات پيشرفته)، آشنايي با انواع فرايندهاي جداسازي مانند تقطير، استخراج، تبلور و نيز شبيه سازي و مدلسازي فرايندها از جمله مباحثي است كه به صورت تخصصي در اين گرايش مورد بررسي قرار ميگيرند. اين گرايش با توجه به دروس مربوطه زمين هاي مناسب را براي ادامه تحصيل در دوره دكتري فراهم مي سازد. دروس مشترك اين گرايش عبارتند از: رياضيات عددي پيشرفته، طراحي راكتور پيشرفته و ترموديناميك پيشرفته.

  1. گرایش ترموسینتیک و کاتالیست (Thermodynamics, Kinetics & Catalyst)

همانگونه كه از نام اين گرايش برمي آيد، به دو شاخه ترموسنتيك و كاتاليست تقسيم مي شود. بعضاً برخي دانشگاه ها اين گرايش را از هم تفكيك مي كنند. مبحث تخصصي آن ترموديناميك و واكنش هاي شيميايي است. مباني كاتاليست ها در مهندسي شيمي، فرايندهاي الكتروشيميايي، ترموديناميك محلول ها و ترموديناميك آماري از دروس تخصصي اين گرايش مي باشند. دانشجويان علاقه مند به مباحث ترموديناميكي با انتخاب اين گرايش مي توانند زمينه هاي مناسب براي ادامه اين مبحث را در دوره دكتري براي خود فراهم آورند. دروس مشترك اين گرايش عبارتند از رياضيات عددي پيشرفته، مكانيك سيالات پيشرفته، انتقال جرم پيشرفته و طراحي راكتور پيشرفته.

  1. گرایش فرایندهای کاغذسازی (Pulp and Paper)

  2. گرایش صنایع غذایی (Food Engineering)

مهندسي شيمي گرايش مهندسي صنايع غذايي، علوم مهندسي جديد را براي طراحي دستگاه ها، خطوط فرآيند و واحدهاي توليد مواد غذايي بكار مي گيرد. اين رشته جنبه هاي تئوري و عملي طراحي كه شامل طراحي هر يك از واحدهاي فرآيند، طراحي خطوط مختلف آماده سازي، فرآوري و بسته بندي مواد غذائي و همچنين طراحي كارخانجات توليدي صنايع غذائي است را مورد توجه قرار مي دهد.

هدف از اين دوره تربيت متخصصين، پژوهشگران و مدرسين است كه بتوانند با توجه به خصوصيات فيزيكي، شيميايي، ميكروبيولوژي، تغذيه اي و بهداشتي مواد غذائي به طراحي يا تدريس در ارتباط با ايجاد واحدهاي توليد پرداخته و يا در امر رفع مشكلات خطوط توليدي صنايع غذائي كمك نمايند.

دروس تخصصي اين گرايش مربوط به صنايع توليدي انواع مواد غذايي ميباشد. طراحي ماشين آلات صنايع غذايي، رئولوژي مواد غذايي، بيوتكنولوژي مواد غذايي، بهداشت و نگهداري و بسته بندي مواد غذايي از مباحث تخصصي اين گرايش هستند. رياضيات عددي پيشرفته، ترموديناميك پيشرفته و انتقال حرارت پيشرفته دروس مشترك اين گرايش می باشند.

دانش آموختگان اين گرايش كنترل خط توليد، مدير خط توليد و مدير طرح و توسعه واحد صنعتي، را بر عهده مي گيرند.

در این گرایش به آشنایی با طراحی دستگاه های استریلیزه, پاستوریزه, منجمد کننده پرداخته می شود. هم چنین فارغ التحصیلان نیز در کارخانجات محصولات غذایی وظیفه تبدیل مواد غذایی به محصولات غذایی مفید تر و طعم بهتر را بر عهده دارند.

  1. گرایش محیط زیست (Environmental Engineering)

از جدیدترین گرایش های رشته مهندسی شیمی می باشد که در آن به کاربرد مباحث مهندسی شیمی در محیط زیست پرداخته می شود. از جمله مباحثی که در این گرایش مورد بررسی قرار می گیرد مباحث تصفیه آب و فاضلاب, کنترل آودگی هوا, تصفیه بی هوازی, تصفیه ضایعات جامد و … پرداخته می شود.

  1. گرایش بیوتکنولوژی (Biotechnology) و مهندسی بیوشیمایی (Biochemical Engineering)

محبوب ترين گرايش در دنيا بدون شك گرايش بيوتكنولوژي است. به طوري كه تمام كشورهاي پشرفته سرمايه گذاري بسياري در اين گرايش انجام داده اند. از همه مهم تر زمينه ي اشتغال اين گرايش است. قدرت آينده دنيا در دست كسي خواهد بود كه در زمينه بيوتكنولوژي حرفي براي گفتن داشته باشد. اين گرايش در ايران به تازگي وارد شده است و نسبت به گرايش هاي قدرتمند مانند طراحي فرآيند مورد حمايت قرار نگرفته است. براي دانشجوياني كه قصد ادامه تحصيل در خارج از كشور را دارند اين گرايش بهترين و اولين انتخاب است.

  1. گرایش نانو تکنولوژی (Nano Technology)

فناوري نانو، پديده هزاره سوم ميباشد و ورود به اين عرصه اجتناب ناپذير است. در واقع اين زمينه را نميتوان به عنوان رشته ي جديدي مطرح كرد بلكه رويكردي جديد به كليه ي علوم و فنون موجود در مقياس نانو است. اگر از ديدگاه مهندسي شيمي و شيمي به فناوري نانو نگريسته شود ميتوان گفت رشته نانوشيمي تقريباً در تمامي علوم و فنون به كار ميرود، به عبارت ديگر در زمينه هاي مختلفي از جمله سوخت، پليمر، رنگ، ساختوساز، پوشاك، دارو، غذا و بهطوركلي هرآنچه كه به شيمي و مهندسي شيمي مربوط ميشود، ميتوان از مزاياي اين فناوري بهره جست. به طوركلي توجه به كليه علوم و فناوري هاي موجود در مقياس نانو و كار و توليد در اين مقياس براي دستيابي به فرآوردههاي با كيفيت و كميت بهتر به عبارتي ارزانتر، محكمتر، سبكتر و كاراتر ميباشد.

  1. گرایش داروسازی (Pharmaceutical Engineering)

رشته مهندسي شيمي-گرايش داروسازي با هدف به كار گيري علوم و فنون جديد مهندسي در طراحي دستگاه ها، خطوط فرآيند و توليد مواد دارويي برنامه ريزي و ايجاد گرديده است. اين گرايش جنبه هاي تئوري و عملي طراحي را كه شامل طراحي واحدهاي فرآيند، طراحي خطوط مختلف آماده سازي، فرآوري، كنترل و بسته بندي مواد دارويي و همچنين طراحي كارخانجات توليدي صنايع داروسازي مي باشد را مورد توجه قرار مي دهد.

  1. گرایش مخازن هیدروکربوری (Reservoir Engineering)

به بررسي مخازن هيدروكربوري (نفتي) مي پردازد و روش هاي استحصال بيشتر نفت و ميزان توليد در اين گرايش مطالعه مي شود. رشته هاي مورد قبول شامل مهندسي شيمي كليه گرايش ها- مهندسي مكانيك- مهندسي نفت -مهندسي معدن و كارشناسي طراحي مهندسي پتروشيمي ميباشد. در هر سال افرادي از طريق آزمون مخصوص اين رشته جذب و در دانشگاه صنعت نفت- دانشگاه تهران- دانشگاه صنعتي اميركبير- دانشگاه صنعتي شريف و صنعتي سهند تبريز به تحصيل مشغول می شوند.

  1. گرایش مهندسی فراوری و انتقال گاز (Gas Processing and Transportation)

تمامي اين گرايش ها با توجه به اينكه شاخه هاي از مهندسي شيمي هستند، نيازمند دروس و موارد درسي اصلي مهندسي شيمي ميباشند كه فقط تفاوت گرايش ها در اين است كه بعضي از اين دروس ميتوانند در يك گرايش اهميت بيشتري پيدا كنند. توجه كنيد كه در انتخاب آنها علاوه بر دانش و توانايي، داشتن علاقه به زمينه موردنظر شرط اول به حساب ميآيد.

 

وضعیت ادامه تحصیل (در داخل کشور و خارج از کشور)

دانشجویان دوره های تحصیلات تکمیلی (کارشناسی ارشد و دکتری) در دوران تحصیل عموما به جنبه‌های نظری و بیشتر پژوهشی می پردازند و علاوه بر افزایش مراتب علمی، توانایی خود را از طریق تحقیق و پژوهش در یک مورد تخصصی تر (بر پاپه گرایش انتخاب شده)، ارتقا می دهند.

در خصوص کلیه گرایش های کارشناسی ارشد مهندسی شیمی می توان گفت امکان ادامه تحصیل در داخل و خارج کشور در مقطع دکترا وجود دارد. البته پذیرش خارج کشور در برخی گرایش های کارشناسی ارشد مهندسی شیمی مانند بیوتکنولوژی، مهندسی محیط زیست، نانو، پلیمر نسبت به سایر گرایش ها بیشتر است. چرا که به علت جدید بودن این گرایش ها، امکان کار بر موضوعات پژوهشی و تحقیقاتی بیشتری وجود دارد. در حالیکه گرایش های طراحی فرآیند، فرآیند های جداسازی در داخل کشور بسیار مورد توجه بوده و پروژه های تحقیقاتی زیادی برای آنها تعریف شده است. در نهایت داوطلب بهتر است علاقه خود را در الویت انتخاب گرایش قرار دهد.

 

Subscribe
Notify of
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments